Wie doet wat bij sociale veiligheid? Maak rollen en verantwoordelijkheden duidelijk
1 januari 2025
Julie Linthorst
Partner Yoconfio - The social safety company
Sociale veiligheid is een gezamenlijke verantwoordelijkheid
Sociale veiligheid is niet uitsluitend een taak van HR of de vertrouwenspersoon.
Iedere medewerker draagt bij aan een werkomgeving waarin mensen respectvol met elkaar omgaan, vragen kunnen stellen en ongewenst gedrag bespreekbaar kunnen maken.
Tegelijkertijd hebben verschillende functionarissen specifieke verantwoordelijkheden.
De directie stelt kaders en zorgt voor de benodigde voorzieningen. HR helpt beleid en processen in te richten. Leidinggevenden hebben een belangrijke rol in de dagelijkse werkpraktijk. Gespecialiseerde professionals bieden ondersteuning bij specifieke situaties.
Een duidelijke verdeling van verantwoordelijkheden helpt voorkomen dat signalen blijven liggen of medewerkers van het ene aanspreekpunt naar het andere worden verwezen.
Wat is de rol van de leidinggevende?
Leidinggevenden zijn vaak een eerste aanspreekpunt bij vragen over samenwerking, werkdruk, arbeidsomstandigheden en persoonlijke ontwikkeling.
Zij kunnen problemen signaleren, het gesprek aangaan en waar nodig passende maatregelen treffen.
Daarbij is het belangrijk dat leidinggevenden hun eigen verantwoordelijkheid kennen, maar ook de grenzen daarvan.
Niet iedere situatie kan binnen het team worden opgelost. Soms is gespecialiseerde ondersteuning nodig, bijvoorbeeld van HR, de bedrijfsarts of een onafhankelijke professional.
Bovendien kan een leidinggevende zelf onderdeel zijn van een conflict of melding van ongewenst gedrag.
Een goede sociale routekaart maakt daarom zichtbaar welke alternatieve mogelijkheden medewerkers hebben.
Welke rol speelt HR?
HR heeft een belangrijke rol bij het ontwikkelen en onderhouden van de organisatorische infrastructuur voor sociale veiligheid.
Denk aan het opstellen van beleid, het inrichten van procedures, het verduidelijken van verantwoordelijkheden en het ondersteunen van leidinggevenden.
Daarnaast kan HR helpen om signalen uit verschillende bronnen te verbinden.
Zijn er bijvoorbeeld terugkerende klachten over werkdruk, onduidelijke functieafspraken of samenwerking binnen bepaalde teams? Dan kan dat aanleiding zijn om het beleid of de organisatie-inrichting te onderzoeken.
Het is daarbij belangrijk onderscheid te maken tussen de beleidsmatige verantwoordelijkheid van HR en de behandeling van individuele kwesties.
Welke rol HR bij een specifieke melding heeft, hangt af van de aard van de kwestie en de toepasselijke procedures.
Wat doet een vertrouwenspersoon?
De vertrouwenspersoon biedt medewerkers een laagdrempelige mogelijkheid om vertrouwelijk te spreken over bepaalde zorgen of ervaringen.
Bij ongewenste omgangsvormen kan de vertrouwenspersoon bijvoorbeeld ondersteuning bieden, meedenken over mogelijke vervolgstappen en informatie geven over beschikbare procedures.
Een vertrouwenspersoon neemt doorgaans niet zelfstandig de beslissing over de gegrondheid van een klacht en is niet verantwoordelijk voor het uitvoeren van een onafhankelijk feitenonderzoek.
Ook is niet iedere vertrouwenspersoon automatisch aangewezen voor meldingen van vermoedelijke misstanden.
De precieze rol, bevoegdheden en reikwijdte moeten binnen de organisatie duidelijk zijn vastgelegd.
Maak in de routekaart bovendien onderscheid tussen vertrouwelijk overleggen, een formele melding doen en een klacht indienen.
Dat zijn verschillende stappen met mogelijk verschillende gevolgen.
Vergeet andere ondersteuningsprofessionals niet
Naast HR, leidinggevenden en vertrouwenspersonen kunnen verschillende andere professionals een belangrijke rol spelen.
Zo kan de bedrijfsarts onafhankelijk adviseren over gezondheid en werk. Een bedrijfsmaatschappelijk werker kan ondersteuning bieden bij psychosociale problemen of spanningen op het werk. Een preventiemedewerker houdt zich bezig met arbeidsrisico's en preventie.
Bij acute situaties kunnen bedrijfshulpverlening, beveiliging of externe hulpdiensten nodig zijn.
Een integriteitsfunctionaris of aangewezen meldfunctionaris kan een rol vervullen bij vermoedens van misstanden.
Welke functies beschikbaar zijn, verschilt per organisatie. Daarom moet de routekaart aansluiten op de daadwerkelijke inrichting van de ondersteuning.
Maak onderscheid tussen ondersteuning en besluitvorming
Een belangrijk aandachtspunt is het verschil tussen luisteren, adviseren, begeleiden, onderzoeken en besluiten.
Stel dat een medewerker een melding van ongewenst gedrag wil doen.
De vertrouwenspersoon kan de medewerker begeleiden bij het verkennen van mogelijkheden. Een aangewezen functionaris kan verantwoordelijk zijn voor het ontvangen van de melding. Vervolgens kan een andere partij verantwoordelijk zijn voor een zorgvuldig onderzoek of een besluit over eventuele maatregelen.
Door deze rollen te onderscheiden, voorkom je onduidelijkheid over verwachtingen en onafhankelijkheid.
Leg ook vast wie verantwoordelijk is voor een zorgvuldige opvolging en passende terugkoppeling.
Gebruik de routekaart als onderdeel van governance
Een sociale routekaart maakt de ondersteuningsstructuur zichtbaar voor medewerkers. Achter de routekaart moet echter een duidelijke governance bestaan.
Daarbij kun je vier niveaus onderscheiden:
- Strategie en richting: directie en bestuur stellen normen, kaders en prioriteiten.
- Inrichting en processen: HR en andere stafafdelingen organiseren beleid en voorzieningen.
- Dagelijkse praktijk: leidinggevenden en medewerkers brengen afspraken in praktijk.
- Ondersteuning bij situaties: gespecialiseerde functionarissen begeleiden en ondersteunen waar nodig.
De routekaart verbindt vooral de dagelijkse praktijk met de beschikbare ondersteuning.
Maak verantwoordelijkheden bespreekbaar
Als HR-professional kun je de ontwikkeling van een sociale routekaart gebruiken om bestaande afspraken te toetsen.
Is duidelijk wie welke vragen behandelt? Zijn er alternatieve aanspreekpunten? Weten betrokken functionarissen wat van hen wordt verwacht?
En misschien nog belangrijker: sluiten de formele afspraken aan op hoe de organisatie daadwerkelijk werkt?
Een sociale routekaart geeft medewerkers richting. Duidelijke governance zorgt ervoor dat achter iedere route ook passende ondersteuning beschikbaar is.
Yoconfio kenniscentrum
Mis niks! Ontdek hoe je goed werkgeverschap vormgeeft met onze kennis.